Album prezentuje część zasobu dzieł sztuki malarskiej zachowanych na ziemiach we współczesnych granicach Polski: obrazów, malarstwa książkowego i witraży dostępnych w muzeach, galeriach i świątyniach. Z bogatego materiału wybrano 150 dzieł ilustrujących sceny staro- i nowotestamentowe, powstałych od średniowiecza po czasy nam współczesne. Każde dzieło malarskie jest przedstawione wraz z omówieniem kontekstu biblijnego danego wydarzenia, z odesłaniem do konkretnego fragmentu Biblii. Pragnieniem autorki było przybliżenie nie tylko dzieł wybitnych, ale także mniej znanych, lokalnych produkcji, równie ciekawych ikonograficznie przykładów zmagania się artysty z materią przekazu biblijnego.
Biblia – święta księga judaizmu i chrześcijaństwa, jest niewyczerpanym źródłem inspiracji dla coraz to nowych pokoleń artystów. Natchnienie czerpali z niej autorzy najwspanialszych dzieł tworzonych w kolejnych epokach, przy użyciu różnych technik. Także w sztuce polskiej nie brak realizacji ilustrujących teksty biblijne. Od średniowiecza do czasów nam współczesnych powstało wiele dzieł inspirowanych Biblią i ukazujących świętą historię. Początkowo były to głównie dzieła importowane z ówczesnych centrów sztuki europejskiej, w późniejszych wiekach prace miejscowych artystów, ale także twórców różnych nacji zatrudnianych w lokalnych ośrodkach.
Sztuka dawna podejmująca tematy religijne w dużej mierze powstawała po to, by we właściwy sobie sposób komentować Słowo. W przypadku sztuki inspirowanej wydarzeniami biblijnymi mamy do czynienia ze szczególnym komunikatem, będącym wizualizacją prawdy objawionej. Obrazy komentujące teksty biblijne zawieszane w przestrzeni świątyń nie były jedynie dekoracją. Odgrywały rolę znacznie ważniejszą – miały za zadanie edukować wiernych, przybliżać im tajemnice, o których pisali autorzy natchnieni. Pomagały osiągnąć modlitewne skupienie, prowokowały religijną refleksję, umacniały moralność. Święta historia pełna chwalebnych postaw, heroizmu, ale także trudnych emocji, cierpienia, lęków towarzyszących człowiekowi od zarania poruszała kolejne pokolenia, wskazując postawy godne naśladowania, jak również piętnując grzech i ludzkie niedoskonałości. Sztuka znajdująca się we wnętrzach kościołów, powstała w służbie liturgicznym obrzędom, ściśle związana z miejscem sakralnym, nie jest wyłącznie ozdobą, dekoracją. Była i jest żywym uczestnikiem procesu przekazu wiary.
Dziś, wobec nadmiaru wizualnych komunikatów wysyłanych przez otoczenie, język, którym przemawia sztuka dawna, przestał być czytelny. Wytwory sztuki pozostają zawsze w ścisłym związku z epoką, w której powstają, stąd wyrwane z realiów czasów, w których zostały stworzone, mogą generować problemy w ich prawidłowym odczytaniu i zrozumieniu. Zastosowany przez artystę kod kulturowy poza epoką nie jest już tak czytelny, choć tematy podejmowane przez sztukę sakralną pozostają te same – uniwersalne dla wszystkich katolików. Obraz przemawiający złożoną symboliką, metaforą, ukształtowany przez wrażliwość artysty o określonej formacji duchowej i artystycznej staje się często tajemnicą. Sztuka dawna wymaga wzmożonej uwagi, chęci zainteresowania się nią, przyswojenia sobie pewnych kulturowych kompetencji niezbędnych do jej prawidłowego poznawania. Współczesny odbiorca, obcując z obrazem, musi zidentyfikować oglądane postacie, rozpoznać scenę, nazwać to, co widzi, i zacząć podążać tropem myśli malarza, który przed wiekami chciał przekazać ludziom ważną prawdę. Jeśli tego nie zrobi, przejdzie obok obrazu obojętnie, dostrzeże i oceni formalne walory dzieła, ale nie dowie się co tak naprawdę widział.
Z pomocą Czytelnikowi chcącemu dostrzec w obrazach biblijnych to, co zamierzali przekazać ich autorzy, przychodzi album „Biblia w malarstwie polskim”. Prezentuje część zasobu dzieł sztuki malarskiej zachowanych na ziemiach we współczesnych granicach Polski – obrazów, malarstwa książkowego i witraży dostępnych w muzeach, galeriach i świątyniach. Z bogatego materiału wybrano 150 dzieł ilustrujących sceny staro- i nowotestamentowe, powstałych od średniowiecza po czasy nam współczesne. Każde dzieło malarskie jest przedstawione wraz z omówieniem kontekstu biblijnego danego wydarzenia, z odesłaniem do konkretnego fragmentu Biblii. Niejednokrotnie inspiracje te sięgają także do tekstów mniej znanych – apokryfów, opisów wizji świętych, wybranych dzieł pisarzy chrześcijańskich. Niektóre sceny ukazano w ujęciu kilku artystów, wśród których każdy wydobywa nowe sensy i znaczenia prezentowanego motywu, kreuje nowe ścieżki interpretacyjne.
Pragnieniem autorki było przybliżenie nie tylko dzieł wybitnych, ale także mniej znanych, lokalnych produkcji, równie ciekawych ikonograficznie przykładów zmagania się artysty z materią przekazu biblijnego. Wśród zgromadzonego zasobu znajdziemy więc najwspanialsze dzieła sztuki polskiej, znajdujące się niekiedy w największych światowych kolekcjach sztuki, jak również nieporadne warsztatowo polichromie drewnianych wiejskich kościołów czy pojedyncze obiekty malarstwa zlokalizowane w zbiorach parafialnych, które choć formalnie dalekie od doskonałości, w warstwie treściowej niejednokrotnie nie ustępują światowym produkcjom. Zestawienie tak różnorodnego materiału podkreśla to, co w historii biblijnej najważniejsze – jej ponadczasowość i uniwersalizm. Zarówno uznany artysta, jak i lokalny rzemieślnik, czerpią ze wspólnego źródła, opowiadają jedną historię, ciągle aktualną i tak samo fascynującą.
Wstęp do książki
Paulina Kowalczyk, Biblia w malarstwie polskim, Wydawnictwo Dragon, Bielsko-Biała 2018.
Książka w sprzedaży:
https://bonito.pl/k-90660469-biblia-w-malarstwie-polskim
https://www.empik.com/biblia-w-malarstwie-polskim-kowalczyk-paulina,p1190712962,ksiazka-p
kontekstylia.com 
Dodaj komentarz